Hương phụ

03:39 Ngày 28/11/2017
Hương phụ có tên dân gian là cỏ gấu được dùng để điều hòa kinh nguyệt, giúp an thần, chữa đau bụng kinh, đau dạ dày, rối loạn tiêu hóa…

Hương phụ là vị thuốc quen thuộc của nhà nông. Thảo dược này còn có tên gọi là cỏ gấu, cỏ cú mọc hoang trong ruộng, vườn, ven đê… Đây là vị thuốc rất tốt giúp bảo vệ tử cung, chữa trị các bệnh liên quan đến kinh nguyệt ở nữ giới.

Mô tả

Hương phụ thuộc họ Cói, vốn là loại cỏ mọc hoang ở nhiều nơi. Cây chỉ cao khoảng 30 – 60cm, phần rễ phát triển thành củ. Lá cây nhỏ, dài, ở giữa có gân cứng, bóng và phần dưới lá ôm trọn lấy thân cây. Hoa hương phụ mọc thành cụm, có màu xám nâu, nhị dài chia thành các nhánh như lông tơ. Quả màu xám, tạo thành 3 cạnh.

huong-phu
Hình ảnh hương phụ (cỏ gấu)

Phân bố

Loại thảo dược này xuất hiện khắp các đồng ruộng, bên vệ đường, bãi hoang… ở nước ta. Đặc biệt ở vùng biển, loại thảo dược mọc trên bãi cát thường có củ rất to và rất dễ thu hoạch. Chỉ cần để 1 nhánh củ lẫn trong đất là có thể phát triển thành cây mới. Ngoài ra, đây cũng là vị thuốc ở nhiều nơi khác như: Nhật Bản, Triều Tiên, Trung Quốc, Indonexia.

Thu hoạch Hương phụ chỉ cần đào để lấy củ, đem phơi hoặc sấy khô là có thể dùng làm nguyên liệu chế thuốc. Dưới đây là các cách chế thuốc Hương phụ thường được áp dụng:

+ Ngâm giấm: Tỉ lệ 250g củ cùng 200ml giấm.

+ Ngâm rượu: Tỉ lệ 250g củ với 400ml rượu.

+ Ngâm với nước tiểu trẻ em khỏe mạnh: 250g củ với 350ml nước tiểu.

+ Ngâm nước muối: 250g với 150ml nước muối.

Thời gian ngâm: trong mùa hè chỉ cần 1 ngày 1, mùa thu khoảng 3 ngày 3 đêm và mùa đông là 7 ngày 7 đêm. Sau khi vớt ra đem phơi khô và trộn tất cả các nguyên liệu đã được ngâm lại với nhau để tạo thành thuốc.

Thành phần hóa học

Trong Hương phụ có chứa nhiều tinh bột, tinh dầu vàng giúp giảm đau, ức chế tử cung, kháng viêm, an thần, hạ huyết áp, ức chế vi khuẩn…Do vậy, vị thuốc quý này thường được điều chế làm loại thuốc điều hòa kinh nguyệt, kháng sinh chống nấm, vi khuẩn, thuốc chữa đau dạ dày...

4.     Vị thuốc Hương phụ trong Đông y

-         Tính vị: Vị cay, hơi ngọt, đắng, tính bình, không độc.

-         Qui kinh:  Can, Tam tiêu giúp giải uất, sơ can lý khí, điều kinh chỉ thống, an thần, giảm viêm…

huong-phu-1
Vị thuốc hương phụ trong đông y

-         Ứng dụng lâm sàng:

+ Chữa đau sườn, đau ngực và dạ dày: Dùng chung các vị thuốc: 8g Hương phụ, 10g Ô dược, 4g Cam thảo sắc uống ngày 2 lần.

+ Điều trị khí huyết ngưng trệ: Phối hợp 10g Hương phụ, 10g Lương khương sắc uống đều đặn mỗi ngày.

+ Chữa đầy bụng, ợ hơi: Kết hợp 8g Hương phụ, 4g Hải tảo cho vào nấu chung với  rượu rồi lấy nước uống, ăn cả hải tảo.

+ Trị sa trực trường: Chọn Kinh giới tuệ, Hương phụ đem tán bột mịn. Mỗi lần uống khoảng 8g bột, đồng thời nấu hai vị thuốc này thành nước ngâm rửa, vệ sinh mỗi ngày.

+ Dùng để điều kinh, khai uất ở nữ giới: Đem Hương phụ ngâm với muối, dấm, rượu và nước tiểu trẻ em rồi đem sao vàng, nghìn thàn bột mịn và uống mỗi ngày.

+ Điều trị nôn khan, nghén ở phụ nữ có thai: Kết hợp 80g Hương phụ, 8g Hoắc hương, 8g Cam thảo đem tán thành bột, mỗi lần uống 8g chung với nước sôi pha muối loãng.

+ Chữa chứng mộng tinh ở nam giới: Dùng 500g Hương phụ, 180g Phục linh. Đem Hương phụ ngâm chung với nước vo gạo trong khoảng 1 đêm rồi cắt gọn rễ, tiếp tục ngâm chung với rượu, nước muối, sữa bò, nước đậu đen. Sau đó đem sấy khô rồi trộn chung với Phục linh đi tán thành bột. Sau khi hòa chung với mật ong, đem viên thành hạt đậu khoảng 10g. Mỗi ngày uống 1 viên chung với nước muối.

+ Điều hòa kinh nguyệt: Dùng 9g Hương phụ đã sao vàng, 20g Ích mẫu, 20g Đường đỏ. Cho Hương phụ và Ích mẫu vào nồi đun sôi, sau khi bỏ bã đổ thêm đường đỏ vào uống liên tục trong 3 – 5 ngày.

+ Trị rong kinh: Chỉ cần nghiền nhỏ Hương phụ, mỗi lần uống khoảng 6g bột chung với nước cháo.

+ Trị đau bụng kinh: Dùng 20g Hương phụ, 10g Ích mẫu sắc uống mỗi ngày.

+ Chữa viêm tử cung mãn tính, phục hồi chức năng tử cung sau khi sinh: Sử dụng 15g Ích mẫu, 20g Hương phụ, 10g Ngải diệp, 15g Nhân trần cho vào nồi khoảng 500ml nước, sắc thuốc còn 150ml, uống liên tục mỗi ngày 1 thang.

+ Trị đau nửa đầu do nhiệt: Đem Hương phụ cạo sạch vỏ nâu bên ngoài, rồi cho vào nồi nước nấu chín. Tiếp tục giã nát Hương phụ, đem phơi khô rồi tán thành bột mịn trộn chung với mật để nặn thành viên to bằng đốt ngón tay. Mỗi lần uống 1 viên, riêng phụ nữ uống chung với giấm sẽ có hiệu quả.

+ Trị đau dạ dày do thần kinh: Đem nghiền Hương phụ 12g, vỏ lá vối 12g, vỏ rụt 16g, Chỉ xác 12g thành bột mị, ngày dùng 6 – 12g chung với nước sôi.

huong-phu-dung-trong-cac-bai-thuoc-dong-y
Hương phụ dùng trong y học cổ truyền

Một số bài thuốc tiêu biểu dùng Hương phụ

-         Bài thuốc Tứ chế Hương phụ hoàn trị đau bụng kinh

Hương phụ (dạng bột)          20g          Ngải diệp          20g

Trần bì                                  15g          Nguyệt quý hoa          2 đóa

Liều dùng: Sắc uống mỗi ngày 1 thang.

-         Bài thuốc Hương sa dưỡng vị hoàn thang trị rối loạn tiêu hóa

Hương phụ                  6g                      Sa nhân            3g

Mộc hương                  5g                      Chỉ thực            6g

Đậu khấu nhân            5g                      Hậu phác          10g

Hoắc hương                5g                      Bạch truật          10g

Trần bì                        10g                    Phục linh          10g

Bán hạ                    10g                    Cam thảo          3g

Sinh khương              10g                    Táo                    5 quả

Liều dùng: Sắc uống ngày 1 thang.

Ngoài sử dụng các bài thuốc, Hương phụ còn có thể chế biến thành món ăn trị được rất nhiều bệnh. Chẳng hạn:

+ Phụ nữ bị nhiễm độc thai, chân tay phù nề: Nấu chung Hương phụ 12g, bí đao 500g. Sau khi sơ chế, gọt vỏ, thái lát bí đao, cho thêm Hương phụ vào nấu canh. Ăn liên tục từ 5 – 10 ngày sẽ giảm các triệu chứng mệt mỏi, chân tay sưng phù ở bà bầu.

+ Chữa rối loạn kinh nguyệt: Dùng 250g thịt bò, 12g Ngải cứu, 12g Diên hồ sách, 10g Hương phụ. Cho các nguyên liệu vào túi vải xô, thêm 20g gừng cho vào nồi nước đun nhừ rồi bỏ bã, uống nước và ăn thịt bò trong khoảng 1 tuần sẽ giảm các triệu chứng đau bụng, kinh ra ít hơn.

Hương phụ là vị thuốc trị rất nhiều bệnh liên quan đến phụ nữ, giúp ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, bất cứ bài thuốc nào sử dụng thảo dược này cũng cần tham khảo ý kiến của bác sĩ, tránh tình trạng dùng quá liều gây nên những tác dụng phụ nguy hiểm

Bài xem nhiều nhất
Danh mục bệnh
Bài viết mới nhất
Vị thuốc quý
Hòm thư góp ý