Đan sâm

10:11 Ngày 05/10/2017
Đan sâm là vị thuốc quý có tác dụng điều hòa kinh nguyệt, trị thống kinh, bế kinh… của nữ giới. Ngoài ra Đan sâm còn rất tốt cho tim mạch, gan, thận.

Thảo dược này còn có các tên gọi khác như: Viểu đan sâm, Huyết sâm, Vử đan sâm, Xích sâm, Vân nam thử vỹ, Huyết căn, Tử đan sâm…rất được ưa chuộng trong chữa trị bệnh về tim mạch và kinh nguyệt của nữ giới.

Thảo dược đan sâm

Đan sâm thuộc họ Hoa môi, chỉ cao khoảng 30 – 80 cm, đường kính thân khoảng  1,5cm. Thân cây màu đỏ nâu, trên có các gân dọc. Lá cây mọc đối nhau, thuộc loại lá kép, thường thành chùm khoảng 3 – 7 chét, bên ngoài mặt lá có răng cưa tù, phía trên màu xanh tro, có lông.

dan-sam-thao-duoc

Thảo dược đan sâm

Hoa Đan sâm thường ở đầu cành, dài khoảng 15cm gồm nhiều vòng hoa, mỗi vòng có 3 – 10 bông màu tím nhạt. Mỗi tràng hoa gồm 2 môi, phía môi trên cong hình lưỡi liềm, môi dưới xẻ có bầu vòi dài. Quả đan sâm rất nhỏ, chỉ dài khoảng 3mm, rộng 1,5mm. Cây thường ra hoa vào mùa hạ (tháng 4 – 6) và kết quả vào mùa thu, từ tháng 7 – 9.

Phân bố

Loại thảo dược quý này chủ yếu được trồng nhiều ở Trung Quốc. Trên nước ta chỉ có vùng Tam Đảo khí hậu mát mẻ thích hợp để cây sinh trưởng và phát triển. Chủ yếu nước ta nhập Đan sâm từ Trung Quốc.

Bộ phận dùng làm thuốc

Thông thường, rễ của cây được dùng làm thuốc. Phần được lựa chọn là rễ ngắn, thô giáp với gốc của thân cây trở xuống, có dạng hình trụ dài, cong và phân nhánh thành nhiều rễ nhỏ xung quanh.

Rễ đạt chuẩn để thu hoạch dài khoảng 10 – 20cm, đường kính khoảng 1 cm, có vân nhăn dọc thân rễ và màu nâu đỏ hoặc nâu tía. Sờ vào rễ đan sâm thấy cứng, giòn, bẻ ra có vết nứt, đặc và các vân gỗ xếp theo hình xuyên tâm. Nếm thử thấy mùi nhẹ, vị hơi đắng chát. Để sử dụng làm thuốc người ta đem rễ phơi hoặc sấy khô và chặt nhỏ.

Để chế rượu Đan sâm, chỉ cần thái phiến thảo dược, ngâm với rượu trong khoảng 1h rồi đem sao vàng là có thể dùng làm thuốc.  Khoảng 10 kg Đan sâm cần 1 lít rượu để bào chế thuốc.

Thành phần hóa học

Trong Đan sâm có các hoạt chất thuộc nhóm ceton bao gồm: tansinon I, tansinon II và tansinon III. Ngoài ra còn có tinh thể màu vàng được gọi là cryptotanshinon, isocryptotanshinon, methyl-tanshinon và nhiều acid lactic, phenol, vitamin E. Vì vậy, Đan sâm được dùng với chức năng chính là vị thuốc bổ máu, điều hòa kinh nguyệt, chữa xương khớp sưng đau, mụn nhọt, hồi hộp mất ngủ… Đồng thời, Đan sâm còn là vị thuốc rất tốt cho tim mạch, tăng cường chức năng tuần hoàn máu, đẩy lùi nguy cơ gây nhồi máu cơ tim…

Dược lý

-         Tính vị: Vị đắng, không độc.

-         Quy kinh: Tác động vào tâm, tâm bào và can giúp hóa ứ hoạt huyết, tiêu ung lương huyết, an thần, thanh nhiệt. Như trong sách Bản thảo cầu chân có chép: "Đan sâm sinh tân an thai, điều kinh trừ phiền, dưỡng thần định chí và tất cả các chứng phong tý, băng đới, trưng hà, mục xích, sán thống, sang giới sưng đau, do thuốc có tác dụng khu ứ mà bệnh khỏi".

dan-sam-thao-duoc-1

Rễ đan sâm tác dụng thanh nhiệt, an thần

-         Ứng dụng lâm sàng:

+ Trị bệnh phụ khoa, kinh nguyệt không đều: Lấy 20 – 40g Đan sâm đem tán thành bột mịn, chia đều làm 2 lần uống trong ngày.

+ Trị kinh nguyệt không đều, đột ngột mất kinh, đau bụng kinh: Phối hợp Ðan sâm với Đào nhân, Đương quy, Hồng hoa và Ích mẫu.

+ Trị khí huyết không thông, đau vùng thượng vị: Dùng Đan sâm chung với Đàn hương và Sa nhân.

+ Trị đau mỏi xương khớp: Kết hợp Đan sâm với Hồng hoa, Xuyên khung và Đương quy.

+ Trị mụn nhọt sưng đau: Dùng Đan sâm, Liên kiều, Nhũ hương và Kim ngân hoa.

+ Trị sốt do phong tà: Dùng chung Đan sâm với Huyền sâm, Trúc diệp và Sinh địa hoàng.

+ Chữa viêm gan cấp: Dùng Đan sâm chiết xuất thành dịch nước, tiêm vào tĩnh mạch giúp hồi phục chức năng gan.

+ Chữa suy thận mãn tính: Cũng tương tự như bài thuốc chữa viêm gan cấp, đem chế Đan sâm thành dạng nước, mỗi lần dùng khoảng 16 - 20ml hòa chung với gluco 5% - 500ml để tiêm vào tĩnh mạch, mỗi ngày 1 lần. Lộ trình kéo dài khoảng 14 ngày.

+ Chữa sốt xuất huyết: Sử dụng 80g Đan sâm tươi đem nấu thành thuốc, chia làm 2 lần uống mỗi ngày, hoặc chích thuốc vào tĩnh mạch khoảng 15ml kết hợp với dịch clorua natri để hiệu quả nhanh hơn.

+ Trị ho gà biến chứng não: Tương tự, cũng tiêm vào máu khoảng 2g Đan sâm, mỗi ngày dùng khoảng 2 lần.

+ Trị bệnh mạch vành: Uống 60g Đan sâm mỗi ngày để giảm thiểu tình trạng đau thắt ngực, dồn ép lên tim.

Một số bài thuốc dùng Đan sâm trong Đông y

- Bài thuốc chữa kinh nguyệt không ra, đau đớn

Đan sâm                      10g          Hương phụ                  6g

Đương quy                  10g          Bạch thược                  5g

Xuyên khung                5g            Địa hoàng                    10g

Liều dùng:  Đem bài thuốc sắc chung với 600ml nước, chắt lọc còn 200ml chia làm 3 lần uống trong ngày.

bai-thuoc-su-dung-dan-sam

Bài thuốc sử dụng đan sâm trị vấn đề kinh nguyệt

- Bài thuốc trị đau tức ngực, đau nhói vùng tim:

Đan sâm                               32g          Xuyên khung             20g

Trầm hương                         20g          Uất kim                      20g

Hồng hoa                             16g           Xích thược                12g

Hương phụ chế                   12g           Hẹ                             12g

Qua lâu                               12g            Đương quy vĩ           10g

Liều dùng: Sắc uống ngày một thang.

- Bài thuốc chữa suy tim:

Đan sâm                      16g                  Đảng sâm              20g

Bạch truật                    16g                    Ý dĩ                      16g

Xuyên khung               16g                    Ngưu tất              16g

Trạch tả                       16g                    Mã đề                  16g

Mộc thông                   16g

Liều dùng: Sắc uống mỗi ngày một thang.

Bài viết là toàn bộ kiến thức ứng dụng Đan sâm trong điều trị rất nhiều bệnh. Tuy nhiên, bạn không nên tự ý bốc thuốc mà cần được sự chỉ dẫn của bác sĩ Đông y để tránh gây tác dụng phụ không mong muốn

Tags: Điều Hòa Kinh Nguyệt
Bài xem nhiều nhất
Danh mục bệnh
Bài viết mới nhất
Vị thuốc quý
Hòm thư góp ý